معلم فردا

تاریخچه

محصولات ابریشمی چین در سلسله “هان غربی”به اروپا راه یافت.اروپاییان به ابریشم سبک،ملایم و درخشان علاقه داشته و آن را کمیاب دانسته و برای خرید آن مبالغ زیادی هزینه می کردند .گفته می شود “سزار”امپراتور رم با لباس ابریشمی به تماشای اپرا رفته و تماشاگران را به تعجب آورد .کلمب” به ملوانان خود گفته بود فردی که زودتر از دیگران قاره جدید را پیدا کند،یک کت ابریشمی جایزه می گیرد .در آن زمان، ابریشم ارزش طلا داشت. امپراطوری که برای خرید تعداد زیادی محصولات ابریشمی کسری بودجه داشت .لذا،دادگاه امپراتوطری را از خرید و فروش و پوشیدن لباس های ابریشمی چین منع کرده بود،اما با مخالفت شدید اشراف مواجه شد.

اروپاییان در ابتدا نمی دانستند که ابریشم از طریق پرورش پیله حاصل می شود.آنها معتقد بودند که لایه ابریشم از درون درخت کشیده و جمع آوری شده و پس از عملیاتی روی آن بافته می گردد.آنها پس از آگاهی از چگونگی حصول ابریشم،تصمیم گرفتند برای کسب فنون پرورش پیله تلاش بیشتری نمایند.

“جستینیان”یکی از پادشاهان امپراتوری رم از یکی از کشیشان خواست برای سرقت فنون پرورش پیله به چین برود.این کشیش پس از ورود به استان”یونن”چین آگاه شد که برای پرورش پلیه درخت توت لازم است.کرم ابریشم پس از نگهداری تخم کرم در آغوش خود وپس از یک هفته متولد و پس از پرورش آن با برگ توت،ابریشم از آن تولید می شود.کشیش تخم های کرم و بذرهای درخت توت را سرقت کرده و به میهن برگشت.اما وی دچار اشتباه بزرگی شد .وی تخم های کرم را زیر خاک دفن کرده و بذرهای درخت توت را در آغوش گرفت،اما ابریشم حاصل نشد. پادشاه “جستینیان “باردیگر دو کشیش را به چین اغزام کرد.آنها چگونگی کشت درخت توت و پرورش پیله را در اذهان خود حفظ کرده و تخم های کرم ابریشم و بذرهای درخت توت را به رم بردند. به این طریق ،فنون پرورش پیله از چین به اروپا راه یافت.

داستان دیگری نیز در این باره وجود دارد. گفته اند کشورهای کوچکی در غرب به نام”چیوسادانا”وجود داشت.این کشور مشتاق فنون پرورش پیله بود و از “کشور شرقی”خواست به آن کمک کند.اما کشور شرقی از آموزش این فنون به کشور “چیوسادانا”امتناع ورزید و نگهبانی در رمز را تقویت بخشید تا از انتقال تخم های کرم ابریشم و بذرهای درخت توت جلوگیری کند .بر اساس مطالعات دانشمندان،این کشور همان چین در زمان سلسله”وی شمالی”بوده است.پادشاه کشور”چیوسادانا”متوجه شد که کشور شرقی مایل به کمک نیست و لذا راهی دیگر اندیشید. وی به بهانه تقویت دوستی خواستار ازدواج با دختر پادشاه کشور شرقی شد که مورد قبول کشور شرقی قرار گرفت .قبل از برگزاری مراسم ازدواج،پادشاه “چیوسادانا “فرستاده ای به دختر پادشاه کشور شرقی اعزام کرد و به وی گفت تخم های کرم ابریشم و بذرهای درخت توت را برای چیوسادانا همراه ببرد.دختر پادشاه این خواست را قبول کرد و قبل از ترک کشور شرقی تخم های کرم ابریشم و بذرهای توت را در کلاه خود گذاشته و به کشور” چیوسادانا “بازگشت.نگهبانان مرزیکشور شرقی تمام لباس های وی به جز کلاه را بازرسی کردند. تخم های کرم ابریشم و بذرهای توت وارد کشور چیوسادانا شد و سپس به غرب راه یافت

پرورش کرم ابریشم در ایران

در ایران شکوفائی صنعت ابریشم از دوران ساسانیان شروع و در دوران صفویه به اوج خود رسیده است . در حال حاضر در ایران سه کارخانه ابریشم کشی وجود دارد . در خصوص ویژگی های اقتصادی صنعت نوغانداری قابل ذکر است که سرمایه گذاری در این رشته در مقایسه با پاره ای از فعالیت های تولیدی کمتر بوده و زمان بازگشت سرمایه این رشته بسیار سریع است و کشت و کار توت در غالب خاکها و با کیفیت مختلف توپوگرافی و شرایط فنی متفاوت ، امکان پذیر است . هم چنین در توتستان ها نیاز شدید به ماشین آلات وجود ندارد و کشت توت در کنار کانال های آبیاری ، حاشیه رودخانه ها و آبراه ها و مزارع عملی است و ارزش افزوده فعالیت های پرورش کرم ابریشم قابل توجه و بازگشت سرمایه گذاری سریع است . این فعالیت امکانات تأمین مواد اولیه برخی از صنایع نساجی ، قالی بافی ، پزشکی ، نظامی و مخابراتی را فراهم می سازد

روش پرورش کرم ابریشم

تخم نوغان موجود زنده ای است که باید در شرایط فنی و صحیح و تا زمان قبل از مصرف در سردخانه نگهداری شود و در حرارت و رطوبت معینی حفظ شود . با شروع رشد برگ توت در نقاط مختلف کشور ، تخم ها را در اطاق های فنی مخصوص که درجات گرما و رطوبت بتدریج بالا می رود قرار می دهند تا تخم ها بیدار شوند . بطور کلی کرم ها در عرض سه روز کاملاً بیدار و از پوسته خود خارج می شوند .

کرم ابریشم چهار خواب دارد و اصطلاح خواب از آنجا پیدا شده که در این مدت کرم از اشتها افتاده و رو ی برگ یا شاخه بی حرکت می ماند و وضع مخصوص بخود می گیرد که بنظر می آید خوابیده است . مدت این خواب ها اکثراً 24 ساعت ولی گاهی تا 36 ساعت هم طول می کشد . بعد از هر خواب کرم بزرگتر می شود که فاصله بین دو خواب را سن کرم می نامند و کرم ابریشم پنج سال دارد . سن اول 5 الی 6 روز ، سن دوم 4 الی 5 روز ، سن سوم 6 الی 7 روز ^ سن چهارم 7 الی 8 روز و سن پنجم 10 الی 12 روز که مجموعاً 32 تا 38 روز می شود . باید دقت شود که در این مدت برگ کافی به کرم ها برسد زیرا هر قدر برگ بیشتر به کرم ها بدهیم آنها زودتر رشد کرده و بزرگتر می شوند قوت و سلامت خود را حفظ می کنند و در مقابل امراض مقاومت بیشتری می نمایند . بعلاوه وزن پیله زیادتر و میزان ابریشم آن بیشتر می شود و اگر برگ کافی به کرم نرسد به طول مدت پرورش افزوده می شود . لازم است که در سن اول و دوم هر 24 ساعت چهار بار به کرم ها غذا داده شود و برگ هائی را که به آنها می دهند بدون شاخه باشد و از برگ های نازک و ظریف استفاده شود و حتی برگ های توت را با چاقوی تمیز خرد کرده به مصرف تغذیه کرم ها برسانند . در سن سوم از شاخ های نازکی که دارای برگ های ظریف هستند استفاده می شود . از سن چهارم به بعد کرم ها را به تلمبار می برند باید در تمام دوران سن چهارم و پنجم غذای روزانه کرم ها فراوان باشد .

فضای مورد احتیاج برای پرورش یک جعبه تخم نوغان پلی هیبرید که شامل 20000 تخم است برای سن اول 5/0 متر مربع و برای سن دوم 2 متر مربع و برای سن سوم 6 متر مربع و برای سن چهارم 12 متر مربع و برای سن پنجم 25 متر مربع می باشد . مقدار برگ لازم برای هر کرم در حدود 20 گرم است و برای یک جعبه تخم نوغان 25 گرمی نژاد بغدادی 700 کیلوگرم برگ بدون شاخه شاخه و 1200 کیلوگرم برگ با شاخه لازم است . برای هر جعبه تخم نوغان پلی هیبرید ، حدود 450 کیلوگرم برگ با شاخه لازم است . اغلب مقداری از برگ ها خورده نمی شوند و تدریجاً در زیر کرم ها باقی مانده که اگر جمع آوری نشوند به علت رطوبت تخمیر شده و تولید کپک می نمایند در این حال فضولات کرم ها و بوی بد نیز مزید بر علت شده و به آسانی سبب اشاعه امراض می گردد .

کرم ابریشم مانند موجودات زنده احتیاج به هوا دارد . بنابراین هوای اتاق و یا محل پرورش نباید خفه و مرطوب باشد و باید در هر 24 ساعت سه تا چهار بار درها و پنجره ها و پرده های اتاق تلمبار را باز گذاشت تا هوای سالم وارد شود . ولی در هر حال میزان درجه حرارت و رطوبت محل پرورش باید مراعات شود. کرم ها در آخر سن پنجم کم کم از اشتها می افتند قد آنها کوچکتر و رنگشان متمایل به زرد شیری و شفاف می شود . آنها سعی می کنند خود را به بالای بلندی رسانده و شروع به تنیدن کنند . بنابراین باید دسته های کاه و کلش و یا شاخه های بدون خار و یا شاخه های شمشاد فراهم نموده و آنها را بطور عمودی در میان تلمبار بگذارند . کرم ها روی شاخه ها و در محل هائی که دارای زاویه است جمع شده و تنیدن پیله را آغاز می کنند .

کرم ها معمولاً پس از ده روز کار تنیدن پیله را تمام می کنند و خود به صورت شفیره در درون پیله جای می گیرند و در این موقع نوغانداران اقدام به جمع آوری پیله می کنند ولی باید توجه داشت که پیله ها را زودتر و قبل از ده روز جمع نکنند زیرا ممکن است کرم ها صدمه دیده و از بین بروند . معمولاً قبل از جمع آوری پیله ها بوسیله تیغ چند عدد از آنها را می برند .اگر درون پیله کرم زرد رنگ وجود داشته باشد نباید اقدام به واچیدن تلمبار کرد . در صورتی که درون پیله ها کرم به صورت شفیره قهوه ای رنگ در آمده باشد می توان پیله ها را جمع آوری نمود . هنگام جمع آوری باید پیله های ضعیف پوست پیازی ، دوبل ، شله سیاه و گر را کنار گذاشت و با پیله های سالم و خوب مخلوط نکرد . از فرآورده های فرعی مانند شاخه های درختان توت برای سوخت ، از فضولات کرم ابریشم به عنوان کود ، از شفیره کرم ابریشم خوراک برای ماهیان و از روغن کشی شفیره ها برای ساختن کرم های آرایشی و مصارف طبی و بهداشتی می توان استفاده نمود. قابل توجه اینکه درآمد کشاورزان در موقع شروع فصل بهار که هنوز فعالیت های کشاورزی شروع نشده است از محل تولید پیله قابل توجه می باشد

محصولات کرم ابریشم

1.ازپيله جهت نخ ابريشم

2.ازروغن شفيه برای تهيه كرمهای بهداشتی

3.“   ”    ”   ”   مصارف طبی

4.ازشفيره درتهيه غذای طيوروماهيان

5.ازفضولات برای كوددهی مزارع

 

منابع:

1- تاریخچه و وضعیت موجود نوغانداری   ” خانم مهندس نادره عرب “

2- نقش ابریشم در اقتصاد کشور  ” آقای مهندس انوش برکه “

3- پرورش کرم ابریشم  “مجتمع صنعتی تولید ابریشم “